Lembeh

Yazı ve Fotoğraflar: Ateş Evirgen

Konumu:

Kuzey Sulawesi’de bir adadır.
1°26’27.00″N, 125°14’55.00″E.

Dalış Tipi:

Lembeh Boğazı’nda dalışlar, boğazın belirli bölgelerinde konuşlanmış dalış merkezlerinden her dalış için karadan hareketlenerek tekne/bot dalışı şeklinde yapılır. Dalışların tamamı “muck diving” kategorisinde makro deniz yaşamını görüntülemek için yapılır.

Nasıl Gidilir?

Lembeh Boğazı’na ulaşmak için Bunaken ve Siladen için olduğu gibi Kuzey Sulawesi’deki Manado’ya ulaşmak gerekir. Türkiye’den Manado Sam Ratulangi Uluslararası Havaalanı’na, Jakarta, Singapur, Kuala Lumpur veya Bali’den aktarmalı olarak gidilebilir. Havaalanı Manado’nun yaklaşık 13 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Transferler rezervasyon yapılan dalış merkezleri tarafından organize edilir. Gruplar Manado havaalanından alınarak yaklaşık bir-birbuçuk saatlik karayolu yolculuğu ile dalış merkezlerine ulaştırılır.
Endonezya, Türk vatandaşlarına vize uygulamamaktadır. Ancak gezi öncesi değişiklik gösterme ihtimali uygulamalar olması nedeniyle kontrol edilmesi gereken bir bilgidir.

Genel Bilgi

Lembeh Boğazı adını, Kuzey Sulawesi’nin kuzey doğu kıyılarındaki Bitung şehrinin karşısındaki Lembeh Adası’ndan almıştır. Lembeh Adası 25 km uzunluğunda ve 2 km genişliğinde ince uzun yapıya sahiptir. Lembeh Adası ana kara Sulawesi’den Lembeh Boğazı olarak bilinen dar bir su kanalı ile ayrılır. Dünya dalıcılarının “Makronun başkenti” diye tanımladıkları yer burasıdır.

Kuzey Sulawesi aslında Endonezya’nın bir ilidir. Kuzeyde Filipinler’in Davao ve Soccsksargen bölgeleri, doğuda Maluku Denizi, batıda Gorontalo ve Celebes Denizi ve güneybatıda Tomini Körfezi ile komşudur. Kuzey Sulawesi İlinin alanı 13.852 kilometre karedir. Bitung, Tomohon ile birlikte eyaletin başkenti ve en büyük şehri olan Manado’dan sonra diğer iki büyük şehirdir.

Burada yoğunlaşan yapılaşma ve nüfus yanında boğaz boyunca birçok irili ufaklı yerleşim yeri bulunur. Buna rağmen deniz biyolojisi açısından Dünyanın en sıra dışı dalışlarının yapıldığı bölgelerden biridir. Coğrafi özellikleri nedeniyle yılın oniki ayı dalış yapmaya uygun bir bölgedir. Kötü hava koşulları nedeniyle dalışların iptal edilmesi Lembeh’de çok nadir karşılaşılan bir durumdur. Yağmurlu dönem Aralık-Şubat ayları arası olmasına rağmen diğer dönemlerden çok farklılık göstermez. Ayrıca makro ve yakın plan çekimlerde gün ışığı ihtiyacı olmadığı için hava şartları dalgıçlar için önemli değildir. Su sıcaklığı da yıl boyunca fazla farklılık göstermez. Sadece Temmuz ve Ağustos aylarında su sıcaklığının 25 C dereceye kadar indiği görülür ancak yıl boyunca ortalama su sıcaklıkları 29 C derece seviyelerindedir.
Lembeh Boğazı küçük canlılar dünyasıdır. O nedenle sadece makro çekimler için tercih edilmesi gerekir. Fotoğrafçılar için bir defa değil birden fazla gezi planlansa doyulamayacak bir bölgedir. Mevsimsel şartlar nedeniyle her dönem farklı canlılar ön plana çıkabilir.

Su altı fotoğrafçıları ve filmcilerinin Dünyada daha rahat dalış yapıp görüntü alabilecekleri başka bir bölge yoktur dense yanlış olmaz. Deniz şartlarının sakin olması, dalışların sığ sularda yapılması ve konu bolluğu yanında dalgıçlara verilen rehber hizmetleri üst düzeydedir. Ancak mutlaka “mug diving” dalış kurallarını bilerek dalışlar yapılmalıdır. Yoksa sadece dalgıcın kedisi için değil, deniz canlılarının yaşamı da tehdit edilir. Lembeh dalışlarında rehberlerin önemi diğer bölgelere göre çok daha fazladır. Sadece dalış planlamak ve bu planı uygulama yanında her rehber bir deniz biyoloğu kadar bölgedeki deniz canlılarına hakimdir. Canlıların nerede yaşadıkları, onları nasıl bulup gösterecekleri, bunları yaparken deniz yaşamına gösterdikleri özen konusunda oldukça donanımlıdırlar. Türleri çok iyi tanırlar. Buldukları canlıların nasıl fotoğraflarının çekileceğini bilirler, bu nedenle her biri bir su altı fotoğrafçısına yakın fotoğraf ve ekipmân bilgisine sahiptir. Her gördükleri canlının bilimsel (Latince) isimlerini su altında yazı tahtasına yazıp dalgıca çektiği fotoğraf ile ilgili bilgiyi anında su altında verirler. Gezi sonunda da bu bilgiler doküman olarak gezginlere verilir. Ayrıca kamera odaları fotoğrafçılar için her türlü konforu ve kolaylığı sağlayacak düzeydedir. Dolayısıyla Lembeh, su altı fotoğraf ve filmcileri için dünyanın herhangi bir yerinde bulamayacakları konfora sahiptir. Genelde günde 3 bot dalışı standart olarak dalgıçlara sunulur. Bunu yanında tesis önündeki alanlarda (house reef) dalışlar ücretsiz ve sınırsızdır. Ek olarak sunulan Mandarin balıkları için gün batımı (sunset) dalışları, gece dalışları ile günde 4 hatta 5 dalışın yapıldığı olur. Dalış paketlerine dâhil edilmeyip ekstra ücrete tabi olsalar bile gün batımında yapılacak Mandarin balığı dalışı ve gece dalışlarını yapmak gerekir.

Lembeh’in karakteristik özellikleri, boğazın orta kesimlerinde, liman ve köylerin yakınlarında yapılacak dalışlarda ön plana çıkar. Buralarda yapılacak dalışların profilinin deneyimli dalgıçlar için bir albenisi hiç yoktur. Ancak, “mug diving” kategorisindeki dalışlar boğazın bu bölgelerinde yapılır. Genellikle dipte birçok evsel atık ile karşılaşılır. Lastik sandaletler, naylon torbalar, plastik kaplar, ahşap yapı malzemeleri gibi atıklar dalgıçların dipte son görmek istedikleridir. Ama Lembeh dalışlarında görülmesi hedeflenen birçok canlının yaşam ortamını bu atıkların da yer aldığı dip yapısı oluşturur. Aslında boğazın her iki giriş ve çıkış tarafları, özellikle Kuzey tarafı tropik dip yapısına sahiptir. Buralara yapılacak dalışlar tipik resif dalışlarıdır. Ayrıca, haftalık gezilerde tropik resif dalışları yapmak isteyenler için bu imkân yaratılmıştır. Günlük gezi şeklinde boğazın güney tarafından çıkış yapılarak Lembeh Adası’nın açık denize bakan doğu sahillerinde 3 dalışlık paketler sunulmaktadır. Buralarda yapılacak dalışlar tipik Pasifik Okyanusu mercan resifi dalışlarıdır. Özellikle Indo Pasifik resif canlıları adanın açık denize bakan sahillerinde görülüp fotoğraflanabilir. Ancak yine de Lembeh’e gelme amacı bu ortamlarda dalıştan çok tüm dünyanın “critters” sınıfına soktuğu Lembeh’de yoğunlaşan canlıların fotoğraflarını çekmektir. Bunun için de tek yol boğazın içinde “mug diving” yapmak şarttır.

Öne Çıkan Canlılar

Lembeh Boğazı, bulunduğu bölge nedeniyle doğal olarak Indo-Pasifik canlılarının yaşam sürdüğü bir yerdir. Ancak, sanki bu denizlerin en garip görünüşlü balıkları, makro yaratıkları ve deniz salyangozları (nudibranch) Lembeh boğazında toplanmış gibidir. O nedenle yüzlerce tür deniz canlısı yanında Lembeh’te fotoğrafçıların peşinde olduğu, rehberlerin müşterilerine göstermek için uğraş verdiği bazı canlılar ön plandadır. Lembeh’i temsil eden fotoğraflarda hep bu canlılar vurgulanır. Bu canlılar mevsimsel özellikler pek göstermez. Bazıları zaten çevredeki denizyıldızları, denizkestaneleri gorgon ve diğer mercanlar gibi canlılar ile ortak (simbiyotik) yaşam sürer, birçokları da boğazın çeşitli bölgeleri arasında gezip dururlar. Bazılarına her dalış gezisinde mutlaka rastlanıp fotoğrafları çekilebilir, bazılarına rastlamak ise tesadüflere kalır. Lembeh canlıları arasında fotoğrafçılar için hep ön planda olan ve Lembeh denizi canlıları şunlardır:
Cüce denizatlarının (Pygmy Seahorse) çeşitli türleri, mürekkep balığı ve kalamar türleri, Özellikle Mavi halkalı ahtapot, wonderpus ve mimik ahtapot olmak üzere ahtapotlar, Hayalet boru balıkları, çeşitli balon ve kutu balığı, Mantis, Crinoid ve Harlequin karidesler yanında daha birçok karides türü, Hava kabarcığı mercanı (Bubble coral) karidesi, Orangutan ve dekoratör yengeçler başta olmak üzere diğer yengeç türleri, Banggai kardinal balığı, çeşitli anemonlar ve anemon balıkları, horozbinalar ve kaya balıkları, müren balıklarının bir çok çeşidi, Kertenkele balığı (razor fish), çizgili kedi balığı türleri, özellikle çok çeşitli renk ve türde kurbağa balıkları (frogfish), Uçan kırlangıç (gurnard), dikenli şeytanbalığı (devilfish) ve diğer akrep balığı (scorpionfish) türleri, Bobbit kurdu ( Eunice aphroditois) sanki sonu gelmeyecekmiş gibi kabuksuz deniz salyangozu (Nudibranch) çeşitliliği. Bunların yanında dalışların çoğu arasında her türlü resif balığı ve yumuşak ve sert mercan türü arasında yapılır.

Fotoğrafçılar İçin

Boğazdaki dip yapısının büyük bir kısmı volkanik siyah kumla kaplıdır. Bu da fotoğrafçılar için farklı bir arka plan yaratabileceği gibi ışık ölçümlerine, özellikle TTL çekime oldukça fazla avantaj sağlar.
Lembeh dalışlarına başlamadan önce “mug diving” tekniği ile ilgili ön bilgi edinilmesi gerekir. Bu tip dalışta esas, paletleri dipten uzak tutup, mümkünse baş aşağı şekilde dalmak ve hem kendi hem de dalış grubunun fotoğraf çekmesinin önüne geçmektir.
Lembeh, doğal olarak DSLR makineler, sadece makro objektifleri ve süper makro diopterlerinin kullanıldığı bir dalış bölgesidir. Buna karşılık kompakt kamera sistemlerinin en efektif kullanılabileceği bölgelerden biridir. Çünkü, geniş açı çok seyrek kullanılır, canlıların büyük çoğunluğu kurbağa balıkları, salyangozlar, cüce denizatları gibi az hareket eden rahat yaklaşılıp kadraj yapılabilen objelerdir. Kompakt sistemler ile de Lembeh’de DSLR (ve o düzeydeki aynasızlar) kalitesinde fotoğraflar çekilebilir.
Makro diopterlerin +5, +10 ve +15 büyütme oranlarında olanlarının bulundurulmasında yarar vardır. Çünkü her biri için bolca konu bulunabilir.
Dalış paketlerinin mümkünse nitrox (%32) dahil alınmasında fayda vardır. Çünkü günde 3-4 defa dalış sonrası haftalık gezilerin ortasına gelindiğinde dip zamanı çok kısalır, fotoğraf verimliliği düşer
Genellikle “Sunset” dalışı olarak tanımlanan Mandarin balığı dalışları, gece dalışları mutlaka en az bir defa yapılmalıdır.
Gece dalışı için kullanılacak ışık kaynaklarında mutlaka “kırmızı” ışık seçeneği bulunmalıdır. Özellikle, grup halinde yapılan Mandarin dalışlarında beyaz ışık kullanmak balıkları ürküteceğinden hem sizin hem de diğer fotoğrafçıların amacına ulaşamadıkları bir dalış yapmalarına neden olur. Kırmızı ışık canlıları fazla ürkütmeyeceği gibi odaklama için yeterli olacaktır.
Rehberler, dalışları planlayıp yönetme dışında fotoğrafların kalitesine de doğrudan etkilidir. Elinizdeki kamera sistemine göre hangi canlıları hedefleyeceklerini bilirler, bulunan bir canlının kadraja nasıl alınacağı konusunda yardımcı olurlar ve insiyatif alırlar. Bu nedenle 2-3 dalgıca bir rehber düşecek şekilde planlama yapmak iyidir. Ama daha fazla dalgıca bir rehber düşüyorsa bu kesinlikle fotoğraf verimliliğini etkiler. O nedenle gerekirse maliyetine katlanarak özel bir rehber tutulmalıdır. Özel bir rehberle bire bir dalışlar yapmak fotoğraf kalitesine ve verimliliğine doğrudan katkı verir.
Fotoğrafçıların, “akıntı çubuğu” denilen ve aslında su altında bir destek, bir monopod olarak kullanılan ve o nedenle “makro çubuğu” olarak tanımlanması daha doğru olan ve amaca göre değişik uzunluklarda olan ama çoğunlukla 30 cm. kadarlık basit metal (Alüminyum, titanium, paslanmaz çelik) çubukları dalışlarında yanlarında taşımaları şarttır.
Her ne kadar Lembeh, makro fotoğrafçılığın başkenti olarak bilinse bile geniş açı objektif kullanarak yakın plan geniş açı (Close Focus Wide Angle) kategorisi için de çok verimli çekimler yapılabilir. Buna uygun anemonbalığı kolonileri, büyük mürekkep balıkları, dipte açıkta yüzen müren balıkları gibi konulara sıkça rastlanır.

İp Uçları

Lembeh deniz tatili yapacaklar için uygun bir bölge değildir. Koruyucu bir dalış giysisi olmadan yüzmek için suya girmek önerilmez. Sadece dalış için planlama yapılması gereken bir bölgedir.
Dalışlarda derinlik limiti genellikle 15-20 metreleri çok geçmez. O nedenle dekomprasyon limitleri önemsenmez ve dikkatten kaçar. O nedenle Lembeh dalışları tuzaktır ve hiç umulmadığı şekilde dekomprasyon (vurgun) hastalığına tahmin edilenden fazla rastlanır.
Çok fazla dalış yapıldığından ve dalış sürelerinin (Ortalama 60 dakika) uzun olması nedeniyle dalgıçların susuz kalmaması için dalış öncesi dalgıçlara su servisi yapılır. Dalış öncesi su içmek aksatılmamalıdır.
Lembeh’deki tüm dalış merkezleri yoğun tropik bitki örtüsü içinde veya yakınındadır. Ancak tehlikeli canlılar olmamasına rağmen sivrisinek çok fazladır. O nedenle özellikle sivri sineklere karşı kornmak için tedarikli olunmalıdır.
Dalış merkezlerinde fotoğrafçılar için asgari miktarda yedek parça bulacakları fotoğraf merkezleri vardır. Fotoğraf odaları çok konforludur. Ekipmanlar bu odalarda hafta boyunca hazır olarak korunur. Bu nedenle fotoğraf ekipmanlarının her gün sonunda odalara taşınmasına gerek kalmaz.
Dalış merkezlerinin çevresinde (house reef) bir dalış eşiyle olmak şartıyla dalış paketleri dışında ücretsiz dalış yapılabilir.
Dalgıçlar yoğun dalış programları nedeniyle çevre gezilerine pek fırsat bulamazlar. Ancak, uçak yolculuğu için 24 saat öncesinden dalışlar bitirildiğinden, son gün çevre gezisi için fırsat bulunur. Bunlar arasında Volkan ve orman gezileri popülerdir. Lembeh çevresinde dünyada çok az yaygın ve nesli tükenmek üzeri olan vucuduna göre çok büyük gözlere sahip olması ile tanınan bir primat türü yaşar: Sangihe tarsier (Tarsius sangirensis). Gezginler için bu türü görmek ve fotoğraflamak farklı bir deneyimdir.

Lembeh’de Deniz canlılarının görülebilme dönemleri:

Lembeh’de fotoğraflanması hedeflenen canlıların hemen hemen tümü bölgenin yerleşik canlılarıdır. O nedenle bu türlerin yıl içinde seyrek veya sık görülecekleri dönemler yoktur. Bazı türlerin bulundukları bölgeler sabittir. Örneğin, cüce denizatlarının yaşam sürdükleri gorgon dalları sağlıklı olduğu müddetçe bu canlılar yılın her dönemi oradadır. Bazı türlerin bulunacakları dip yapısı bellidir ve tüm yıl boyunca o canlılar o bölgelerde bulunurlar. Bu nedenle yılın her döneminde rehberler bu canlıları hep görülme ihtimallerinin yüksek olduğu yerlerde ararlar. Yine de deniz dibinin değişken şartları doğal olarak deniz canlılarının da sabit kalmalarını imkânsız kılar. Bu nedenle bir dalış bölgesinde aranan canlılar bazen sık bazen de seyrek görülürler. Ancak her dalışta su altı fotoğrafçıları hedefledikleri canlıların birçoğunun fotoğraflarını çekerek sudan çıkarlar.